شما به عنوان خالق یک اثر، پس از ماه‌ها و شاید سال‌ها زحمت، متنی را به پایان رسانده‌اید که برای شما بی‌نقص به نظر می‌رسد؛ این یک شاهکار ادبی است که از درون شما تراوش کرده است. اما این «کتاب» شما، درست مثل فرزندی که در خانه بزرگ شده، نیاز به مواجهه با دنیای بیرون و قضاوت عمومی دارد. ویرایش حرفه‌ای، فرآیندی است که نسخه خام، پر از خطای دید نویسنده و نقاط ضعف پنهان را به یک محصول نهایی، شفاف، منسجم و قابل اعتماد تبدیل می‌کند. اگر می‌خواهید کتابتان نه تنها خوانده شود، بلکه تأثیر ماندگار بگذارد و اعتبار شما را نزد مخاطب بالا ببرد، نمی‌توانید این مرحله حیاتی را دور بزنید. یک ویراستار حرفه‌ای اولین و مهم‌ترین مخاطب شماست؛ کسی که با دیدی بی‌طرفانه و ابزارهای تخصصی، از شما محافظت می‌کند تا قبل از قضاوت بازار، ضعف‌ها را برطرف کرده و پتانسیل کامل اثرتان را شکوفا سازید.
نویسنده شدن یک سفر فوق‌العاده است، اما چاپ کردن یک اثر ضعیف می‌تواند به اعتبار حرفه‌ای شما ضربه جبران‌ناپذیری بزند. ما در مجله پرس و جو، این دغدغه را کاملاً درک می‌کنیم. با مطالعه این راهنما، شما نه تنها با ویرایش کتاب: چرا قبل از چاپ به یک ویراستار حرفه‌ای نیاز دارید؟ آشنا می‌شوید، بلکه یاد می‌گیرید چگونه انواع مختلف ویرایش را بشناسید، چه زمانی و چرا به هر کدام نیاز دارید، و مهم‌تر از همه، چگونه ویراستاری را انتخاب کنید که بتواند رؤیای شما را با استانداردهای نشر بین‌المللی مطابقت دهد. ما به شما کمک می‌کنیم تا با سرمایه‌گذاری هوشمندانه بر روی کیفیت، از میان هزاران دست‌نوشته، کتاب شما بدرخشد.
شرح حال یک نویسنده تنها: خطای دید و نیاز به چشم سوم
در تجربه چندین ساله‌ام در صنعت نشر، بارها شاهد این صحنه بوده‌ام: نویسنده‌ای مستعد که با شور و شوق می‌گوید: «کار ویرایش تمام است، خودم چند بار خواندم و فقط چند غلط املایی جزئی دارد.» این جمله، زنگ خطری است که نشان می‌دهد نویسنده در دام «خطای دید مؤلف» افتاده است.
این خطای دید دقیقاً چیست؟
وقتی شما ماه‌ها یا سال‌ها غرق در نگارش یک موضوع هستید، مغز شما به طور خودکار حفره‌های منطقی، تکرارهای خسته‌کننده، و حتی خطاهای گرامری را پر می‌کند. شما می‌دانید که قرار بوده چه بگویید، بنابراین مغزتان این اطلاعات را حتی اگر روی کاغذ نباشد، به شما نشان می‌دهد. اینجاست که ویراستار به عنوان «چشم سوم حرفه‌ای» وارد می‌شود. او نه تنها متن را برای اصلاح می‌خواند، بلکه آن را از دریچه نگاه یک خواننده تیزبین، ناشر سخت‌گیر و منتقد بی‌رحم بررسی می‌کند.
ویراستار حرفه‌ای کسی است که سه وظیفه اصلی را انجام می‌دهد که هیچ نویسنده‌ای به تنهایی نمی‌تواند آن‌ها را انجام دهد:
- حفظ انسجام منطقی و ساختاری: مطمئن می‌شود که پاراگراف هفتم با ادعای پاراگراف دوم در تضاد نباشد و فصل چهارم ناگهان از مسیر اصلی خارج نشده باشد.
- ایجاد شفافیت و روانی زبان: جملات طولانی و مبهم را به جملات کوتاه و نافذ تبدیل می‌کند؛ صدایی یکپارچه برای کل کتاب ایجاد می‌کند.
- کاهش ریسک حرفه‌ای: جلوی انتشار خطاهای فاحشی را می‌گیرد که می‌توانند اعتبار نویسنده را زیر سؤال ببرند.
اگر هدف شما این است که صرفاً سندی برای آرشیو خانوادگی چاپ کنید، شاید ویرایش غیرحرفه‌ای کفایت کند. اما اگر قصد دارید با مخاطب ارتباط برقرار کنید، اعتماد او را جلب کرده و در بازار رقابتی نشر موفق شوید، ویرایش تخصصی اجتناب‌ناپذیر است.
ویراستاری فراتر از غلط املایی: انواع تخصصی ویرایش
تصور کنید برای ساختن یک خانه، تنها یک کارگر داشته باشید که هم معمار است، هم بنا و هم نقاش. نتیجه، یک سازه درهم‌ریخته خواهد بود. در نشر حرفه‌ای نیز، ما انواع مختلفی از ویراستاری داریم که هر کدام مسئول لایه خاصی از کیفیت متن هستند. درک این تمایز حیاتی است تا بتوانید ویراستار مناسبی را برای نیازهای خاص کتابتان استخدام کنید.
ویرایش ساختاری (Developmental Editing): معماری داستان و محتوا
این نوع ویرایش، در سطحی‌ترین حالت نیست، بلکه عمیق‌ترین و مهم‌ترین نوع ویرایش است که معمولاً باید قبل از هر کار دیگری انجام شود. ویراستار ساختاری یا فکری، به جای کلمات، به ساختار کلی کار شما نگاه می‌کند.
- هدف: آیا کتاب کار می‌کند؟ آیا پیام اصلی به درستی منتقل شده است؟
- بررسی‌ها: ویراستار به ترتیب فصل‌ها، سرعت روایت (Pacing)، توسعه شخصیت‌ها (در داستان)، قدرت استدلال‌ها (در غیرداستان)، و اینکه آیا آغاز، میانه و پایان به درستی در کنار هم قرار گرفته‌اند، نگاه می‌کند.
- چه زمانی نیاز است؟ وقتی حس می‌کنید ایده‌های عالی دارید، اما ساختار کتاب شما شلخته است یا مخاطب ممکن است در میانه راه حوصله‌اش سر برود.
تجربه عملی: یکی از مشتریان ما یک کتاب عالی در مورد تاریخچه اقتصاد ایران نوشته بود. ویراستار ساختاری پیشنهاد کرد که بخش‌های مربوط به قبل از انقلاب، که به صورت خطی نوشته شده بودند، به جای فصول طولانی، به صورت مطالعات موردی (Case Studies) تقسیم شوند. این تغییر، کتاب را از یک اثر آکادمیک خشک به متنی پویا و درگیرکننده تبدیل کرد.
ویرایش زبانی (Line Editing): جریان و آهنگ روایت
پس از آنکه مطمئن شدیم ساختار صحیح است، نوبت به کیفیت جمله به جمله می‌رسد. ویرایش زبانی بر روی چگونگی بیان ایده‌ها تمرکز دارد. این ویرایش، متن شما را از حالت “خوب” به “عالی” ارتقا می‌دهد.
- هدف: بهبود وضوح، روانی و لحن متن.
- بررسی‌ها: ویراستار، کلمات اضافی را حذف می‌کند، جملات نامفهوم را بازنویسی می‌کند، از تکرار مکررات جلوگیری می‌کند و اطمینان حاصل می‌کند که لحن نویسنده در سرتاسر اثر یکپارچه باقی می‌ماند.
- چه زمانی نیاز است؟ برای کتاب‌هایی که می‌خواهند از نظر ادبی یا روایی برجسته باشند و حس زیبایی‌شناختی ایجاد کنند.
ویرایش فنی (Copyediting): نظم و انضباط گرامری
ویرایش فنی، سطح کلاسیک‌تر ویرایش است که بیشتر مردم آن را می‌شناسند. این کار بر روی دقت فنی و استانداردسازی متن تمرکز دارد.
- هدف: اطمینان از صحت گرامری، املایی و نگارشی بر اساس استاندارد پذیرفته شده نشر (مثلاً فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی).
- بررسی‌ها: اصلاح غلط‌های املایی، خطاهای نقطه‌گذاری، ناسازگاری‌های گرامری (مانند جابه‌جایی فعل و فاعل)، استفاده صحیح از نیم‌فاصله و بررسی یکنواختی رسم‌الخط.
- چه زمانی نیاز است؟ برای هر نوع کتابی، بدون استثنا. این پایه و اساس اعتماد خواننده است.
ویرایش تطبیقی و محتوایی: دقت و صحت داده‌ها
این نوع ویرایش در متون تخصصی، علمی و غیرداستانی حیاتی است. این ویراستار، تنها یک زبان‌شناس نیست، بلکه یک پژوهشگر است.
- هدف: تأیید صحت حقایق، آمار، نام‌ها، تاریخ‌ها و ارجاعات درون متن.
- بررسی‌ها: مطابقت دادن نقل قول‌ها با منابع اصلی، بررسی صحت جداول و نمودارها، اطمینان از اینکه هیچ داده منسوخ یا غلطی وارد متن نشده باشد.
- چه زمانی نیاز است؟ برای هر کتابی که ادعای صحت علمی یا تاریخی دارد.
برای درک بهتر تفاوت این سطوح کلیدی، به جدول زیر توجه کنید:
| نوع ویرایش | عمق تمرکز | پرسش کلیدی | سطح تأثیر بر متن |
|---|---|---|---|
| ساختاری (Developmental) | مفهوم کلی، فصل‌ها، معماری کتاب | آیا این کتاب منطقاً کار می‌کند؟ | بزرگ و اساسی (ممکن است به حذف فصل منجر شود) |
| زبانی (Line) | جمله، پاراگراف، لحن و روانی | آیا این جمله به بهترین شکل ممکن نوشته شده است؟ | متوسط (بازنویسی جملات و پاراگراف‌ها) |
| فنی (Copyediting) | کلمه، قواعد، نقطه‌گذاری | آیا این کلمه درست نوشته شده است؟ | کم (اصلاحات فنی و ظاهری) |
| نمونه‌خوانی (Proofreading) | صفحه نهایی پس از صفحه‌بندی | آیا در چاپ نهایی خطایی وجود دارد؟ | بسیار کم (فقط برای اصلاح آخرین خطاها) |
اقتصاد ویرایش: چرا دستمزد یک ویراستار حرفه‌ای هزینه نیست، بلکه سرمایه‌گذاری است
بسیاری از نویسندگان، به ویژه کسانی که اولین کتاب خود را منتشر می‌کنند، ویرایش حرفه‌ای را یک هزینه اضافی می‌دانند. این دیدگاه، نه تنها اشتباه است، بلکه می‌تواند منجر به شکست تجاری و حرفه‌ای شود. در دنیای امروز، محتوای فراوان است و کیفیت، ارزشمندترین ارز به شمار می‌رود.
افزایش نرخ تبدیل خواننده به مشتری
اگر کتاب شما ضعیف ویرایش شده باشد، پر از خطاهای نگارشی باشد و جملاتش ناروان باشد، خواننده آن را به منزله بی‌احترامی به وقت خود تلقی می‌کند. در بازار نشر غیرداستانی، یک کتاب ضعیف مستقیماً به کاهش اعتماد به تخصص نویسنده منجر می‌شود. اگر شما نتوانید متنی با کیفیت منتشر کنید، چگونه می‌توانید ادعا کنید که در حوزه تخصصی خود حرفه‌ای هستید؟
سرمایه‌گذاری روی کیفیت، بازگشت سرمایه دارد از طریق:
- کاهش نرخ بازگشت و نارضایتی: خوانندگان کمتری درخواست بازگشت وجه یا امتیازات ضعیف در سایت‌های فروش را خواهند داشت.
- بهبود شهرت و برندسازی: یک کتاب حرفه‌ای، دریچه‌ای برای سخنرانی‌ها، مشاوره و فرصت‌های درآمدزایی دیگر باز می‌کند.
- افزایش شانس پذیرش توسط ناشران بزرگ: حتی در حوزه سلف‌پابلیشینگ، ناشران یا پلتفرم‌های بزرگ (مثل آمازون یا طاقچه در ایران) تمایل بیشتری به همکاری با نویسندگانی دارند که استانداردهای بالا را رعایت می‌کنند.
هزینه پنهان چاپ مجدد و اعتبار از دست رفته
تصور کنید کتاب شما با هزاران غلط منتشر شود. اگر خوش‌شانس باشید، مخاطبان کمی آن را می‌خوانند و شهرت شما آسیب می‌بیند. اگر کتابتان پرفروش شود، فاجعه بزرگ‌تر است؛ زیرا هزاران نفر ضعف کار شما را خواهند دید و شما مجبور خواهید شد برای حفظ اعتبار، هزینه چاپ مجدد را با ویرایش‌های فوری و پرهزینه بپردازید. این هزینه، معمولاً بسیار بیشتر از هزینه‌ای است که در ابتدا برای یک ویراستار باکیفیت پرداخت می‌کردید.
یک مثال واقعی: یکی از نویسندگان تازه‌کار در مجله پرس و جو، داستان خود را درباره تأثیرات ورزش بر سلامت روان، بدون ویرایش حرفه‌ای منتشر کرد. یک خطای محتوایی کوچک در مورد دوز یک ماده معدنی، باعث شد چندین متخصص دیگر در شبکه‌های اجتماعی علیه کتاب او موضع بگیرند. ویراستار محتوایی می‌توانست با یک جستجوی ساده، از این بحران اعتبار جلوگیری کند. در نهایت، نویسنده مجبور شد کتاب را از بازار جمع کند و تمام فرآیند را دوباره با هزینه بسیار بالا آغاز کند.
روند کار ویراستاری: از بازنگری کلی تا نقطه‌گذاری نهایی
فرآیند ویرایش حرفه‌ای یک مسیر خطی نیست، بلکه چرخه‌ای از بازخورد و اصلاح است. یک ویراستار خوب نه تنها قلم می‌زند، بلکه مربی و مشاور نویسنده نیز هست.
مرحله اول: ویرایش ساختاری و فکری (نقشه راه)
این مرحله اغلب طولانی‌ترین و پرچالش‌ترین بخش است، به ویژه برای نویسندگان تازه‌کار. ویراستار ساختاری دست‌نوشته کامل را دریافت کرده و با تمرکز بر روایت، لحن، ساختار و محتوا یک گزارش جامع تهیه می‌کند.
- خروجی: یک گزارش تفصیلی (Editorial Report) که نقاط قوت، نقاط ضعف، تناقضات، جاهای خالی در استدلال و پیشنهادهای عملی برای بازنویسی را مشخص می‌کند.
- وظیفه نویسنده: نویسنده باید گزارش را بخواند، تغییرات پیشنهادی را اعمال کند و نسخه بازنگری شده را برای مراحل بعدی ارسال کند. در این مرحله، شاید نیاز باشد بخش‌هایی از کتاب بازنویسی یا حتی حذف شوند.
مرحله دوم: پاکسازی زبانی و محتوایی (پرداخت نهایی)
پس از آنکه نویسنده تغییرات ساختاری را اعمال کرد، ویراستار زبانی و فنی وارد عمل می‌شود. این مرحله شامل کار دقیق بر روی هر جمله و کلمه است.
- ویرایش زبانی عمیق: اصلاح سبک نگارش، حذف ابهام، یکنواخت‌سازی اصطلاحات.
- ویرایش فنی و گرامری: تصحیح املایی، نگارشی، نقطه‌گذاری و اطمینان از مطابقت با دستورالعمل‌های استاندارد.
- تطبیق محتوایی: بررسی ارجاعات و نقل‌قول‌ها (مخصوصاً در کتب علمی).
در این مرحله، ویراستار معمولاً از ابزارهای ردیابی تغییرات (Track Changes) در نرم‌افزارهایی مانند ورد استفاده می‌کند تا نویسنده بتواند دقیقاً ببیند چه تغییراتی اعمال شده و چرا. این فرآیند اغلب نیاز به یک دور رفت و برگشت دیگر بین نویسنده و ویراستار دارد.
مرحله سوم: بازخوانی و نمونه‌خوانی (Proofreading)
این آخرین دفاع در برابر خطاست و نباید با ویرایش فنی اشتباه گرفته شود. نمونه‌خوانی پس از صفحه‌آرایی نهایی و آماده شدن فایل برای چاپ انجام می‌شود.
- هدف: پیدا کردن خطاهای باقی‌مانده که در مراحل قبلی نادیده گرفته شده‌اند، یا خطاهایی که در طول فرآیند صفحه‌آرایی (مثلاً جابه‌جایی کلمات یا فونت‌های شکسته) ایجاد شده‌اند.
- تخصص: یک نمونه‌خوان حرفه‌ای، روی فرمت، شکستن خطوط، فاصله‌گذاری و دقت نهایی در چیدمان تمرکز می‌کند. آن‌ها معمولاً نسبت به ویراستار اصلی، فرد دیگری هستند تا چشم جدیدی متن را بررسی کند.
نحوه انتخاب ویراستار مناسب برای کتاب شما
انتخاب ویراستار یک تصمیم تجاری و حرفه‌ای است. شما به دنبال کسی نیستید که صرفاً «خوب» باشد، بلکه به دنبال فردی هستید که «متناسب» با ژانر و هدف کتاب شما باشد.
تخصص ژانر ویراستار
یک ویراستار برجسته در رمان‌های فانتزی، ممکن است برای ویرایش یک کتاب راهنمای بازاریابی یا یک متن علمی در مورد سلامت، گزینه مناسبی نباشد. دلایل این امر عبارتند از:
- آشنایی با اصطلاحات (Terminology): ویراستار علمی باید با اصطلاحات آکادمیک و استانداردهای ارجاع (مثل شیوه‌نامه APA یا شیکاگو) آشنا باشد.
- درک مخاطب (Audience Insight): ویراستار ادبی می‌داند که خوانندگان ادبی چه لحنی را می‌پسندند، در حالی که ویراستار راهنما باید مطمئن شود زبان، ساده، مستقیم و عملی است.
درخواست نمونه کار (Editorial Test)
قبل از بستن قرارداد، هرگز کل پروژه را واگذار نکنید. بهترین روش، درخواست ویرایش نمونه است.
- انتخاب نمونه: یک بخش ۳ تا ۵ صفحه‌ای از میانه کتابتان را انتخاب کنید که شامل برخی چالش‌های نگارشی باشد.
- ویرایش آزمایشی: از ویراستار بخواهید این بخش را به صورت آزمایشی (معمولاً با هزینه کم یا رایگان) ویرایش کند و تغییرات اعمال شده را با قابلیت Track Changes به شما نشان دهد.
- ارزیابی:
- آیا ویراستار تنها غلط‌های املایی را تصحیح کرده یا پیشنهادهای ساختاری و زبانی عمیقی ارائه داده است؟
- آیا پیشنهادات او لحن شما را از بین برده یا آن را تقویت کرده است؟
- آیا توضیحات او در حاشیه (Comments) واضح و منطقی است؟
شفافیت در قرارداد و حدود وظایف
حتماً در قرارداد قید کنید که دقیقاً کدام یک از چهار سطح ویرایش (ساختاری، زبانی، فنی، نمونه‌خوانی) را درخواست کرده‌اید و ویراستار چه تعهدی در قبال آن دارد. ویراستار حرفه‌ای باید چارچوب زمانی و هزینه کل کار را به صورت شفاف اعلام کند.
نکته مهم اعتماد: یک ویراستار خوب، به شما احساس قدرت می‌دهد، نه شرم. او باید با شما به عنوان یک همکار بااحترام برخورد کند. اگر ویراستاری بیش از حد منتقدانه یا تحقیرآمیز برخورد می‌کند، این فرد شاید صلاحیت فنی داشته باشد، اما برای همکاری طولانی‌مدت مناسب نیست. کار ویراستاری، بهبود است، نه تحمیل سلیقه.
نتیجه‌گیری
ویرایش کتاب: چرا قبل از چاپ به یک ویراستار حرفه‌ای نیاز دارید؟؛ پرسش ساده‌ای است که پاسخش تعیین‌کننده سرنوشت اثر شماست. دست‌نوشته شما تا زمانی که از فیلتر یک ویراستار متخصص عبور نکند، یک اثر خام و ناتمام باقی می‌ماند. فرآیند ویرایش، یک تصفیه تخصصی است که به شما کمک می‌کند بر خطای دید ذاتی خود غلبه کنید، اطمینان حاصل کنید که پیامتان شفاف است و بالاترین استانداردهای حرفه‌ای را در بازار رقابتی امروز رعایت کرده‌اید. سرمایه‌گذاری در ویرایش حرفه‌ای، صرفاً به معنای پرداخت پول نیست؛ این سرمایه‌گذاری روی اعتبار، موفقیت تجاری و میراث ماندگار شما به عنوان نویسنده است. کتاب شما شایسته بهترین‌هاست، و این بهترین، فقط با چشم سوم یک متخصص به دست می‌آید.
فراخوان به اقدام کاربردی
اولین و مهم‌ترین قدم پس از اتمام دست‌نوشته، این است که آن را حداقل دو هفته کنار بگذارید. در این مدت، درباره نیازهای ویرایشی کتاب خود فکر کنید: آیا ساختار آن ایراد دارد (نیاز به ویرایش ساختاری) یا فقط جمله‌بندی‌ها مشکل دارند (نیاز به ویرایش زبانی/فنی)؟ سپس، یک بخش ۱۵۰۰ کلمه‌ای از متن خود را برای سه ویراستار بالقوه در حوزه تخصصی کتابتان ارسال کنید و از آن‌ها بخواهید هزینه ویرایش ساختاری و زبانی را برای کل اثر شما تخمین بزنند. مقایسه بین این پیشنهادات و نمونه کار آزمایشی، شما را به سمت بهترین انتخاب هدایت خواهد کرد. همین امروز این قدم اولیه را بردارید تا کتابتان به حرفه‌ای‌ترین شکل ممکن به دست خوانندگان برسد.
سوالات متداول درباره ویرایش کتاب: چرا قبل از چاپ به یک ویراستار حرفه‌ای نیاز دارید؟
آیا ویراستار می‌تواند سبک نگارش من را خراب کند؟
یک ویراستار حرفه‌ای و باتجربه هرگز نباید سبک یا صدای منحصر به فرد شما را از بین ببرد. وظیفه ویراستار، تقویت آن سبک و تضمین این است که پیام شما به واضح‌ترین و مؤثرترین شکل ممکن منتقل شود. در ویرایش زبانی، اگر ویراستار تغییراتی را پیشنهاد دهد که حس می‌کنید سبک شما را خدشه‌دار می‌کند، این حق شماست که آن‌ها را رد کنید. مهم است که ویراستاری را انتخاب کنید که در ژانر شما کار کرده و به لحن شما احترام بگذارد.
هزینه ویرایش کتاب چقدر است؟
هزینه ویرایش به شدت به سطح و نوع ویرایش مورد نیاز (ساختاری، زبانی، فنی) و همچنین تعداد کلمات کتاب و تجربه ویراستار بستگی دارد. برخی ویراستاران به ازای هر ۱۰۰۰ کلمه قیمت می‌دهند و برخی دیگر نرخ ساعتی دارند. ویرایش ساختاری معمولاً گران‌ترین نوع است زیرا بیشترین زمان و تخصص را می‌طلبد. برای یک پروژه استاندارد، انتظار داشته باشید که حداقل ۳ تا ۶ درصد از بودجه کلی انتشار خود را صرف ویرایش کنید.
آیا باید قبل از ارسال به ویراستار، خودم کار نمونه‌خوانی را انجام دهم؟
بله و خیر. شما باید قبل از ارسال به ویراستار، نهایت تلاش خود را برای اصلاح غلط‌های املایی و خطاهای بدیهی انجام دهید تا ویراستار بتواند بر روی مسائل عمیق‌تر (ساختاری و زبانی) تمرکز کند. اگر متن شما پر از اشتباهات پایه‌ای باشد، ویراستار زمان بیشتری را صرف ویرایش فنی کرده و هزینه نهایی افزایش می‌یابد. اما نمونه‌خوانی نهایی (Proofreading) باید توسط یک چشم سوم پس از تمام مراحل ویرایش و صفحه‌آرایی انجام شود.
چه مدت زمانی طول می‌کشد تا یک کتاب ویرایش شود؟
زمان ویرایش کاملاً بستگی به طول و پیچیدگی متن دارد. برای یک کتاب غیرداستانی با حدود ۸۰ هزار کلمه که به هر چهار نوع ویرایش (ساختاری، زبانی، فنی و نمونه‌خوانی) نیاز دارد، این فرآیند ممکن است بین ۶ تا ۱۲ هفته طول بکشد. ویرایش ساختاری ممکن است ۴ هفته زمان ببرد و ویرایش زبانی و فنی ۲ تا ۴ هفته. به خاطر داشته باشید که این زمان شامل دورهای بازنگری نویسنده نیز می‌شود.
